در صحن: اصل ۱۰۷ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، مسئولیت تعیین و نظارت بر ولی فقیه (رهبر جمهوری اسلامی) را بر عهده مجلس خبرگان رهبری گذاشته است.

مجلس خبرگان رهبری وظیفه انتخاب رهبری را برعهده دارد و در صورت فوت یا کناره گیری یا عزل رهبر، این مجلس موظف است در اسرع وقت نسبت به تعیین و معرفی رهبر جدید اقدام کند.

اعضای مجلس خبرگان برای مدت هشت سال، انتخاب می شوند و شش مـاه بـه پایـان هـر دوره، بایـد انتخابات دوره بعد آغاز شود، بـه طـوری کـه سـه مـاه بـه پایـان هـر دوره ، انتخابـات دوره بعـد خاتمـه یافته باشد.

تعداد خبرگان رهبری

مجلس خبرگان ۸۶ عضو دارد و  پس از آمـارگیری سـال ۱۳۶۵ بـه ازای هـر یـک میلیون نفری که به جمعیت هـر اسـتان اضـافه شـود یـک نماینـده دیگـر بـه نماینـدگان آن اسـتان افـزوده خواهد شد .

در استانهایی که تعداد کاندیداها تنها به تعداد نیاز یا کمتر است، نامزدهای تأیید صـلاحیت شده می توانند ظرف ۴۸ ساعت از سایر استانها به یکی از این استانها تغییر محل دهند .

شرایط انتخاب شوندگان

قانون اساسى به صراحت، شرایط نمایندگان مجلس خبرگان را بیان نکرده و تعیین مصادیق آن را مطابق اصل ۱۰۸ براى نخستین دوره، به فقهاى اولین شوراى نگهبان و پس از آن، به خود مجلس خبرگان واگذار کرده است.

آیین نامه اجرایی قانون انتخابات مجلس خبرگان  اجتهاد را یکی از شرایط اعضای مجلس خبرگان رهبری ذکر کرده و شورای نگهبان برای نحوه تشخیص این اجتهاد در مواردی اقدام به گرفتن امتحان از کاندیداها کرده است.

اشتهار به دیانت و وثوق و شایستگی اخلاقی ،بینش سیاسی ، اجتماعی و آشنایی با مسائل روز و  معتقد بودن به نظام جمهوری اسلامی ایران از جمله دیگر شرایط لازم برای کاندیداها است.

در قانون انتخابات مجلس خبرگان رهبری تبصره ای وجود دارد که به موجب آن «کسانی که رهبر جمهوری اسلامی ایران – صریحاً و یا ضمناً – اجتهاد آنان را تأیید کرده باشـد، از نظر علمی نیاز به تشخیص فقهای شورای نگهبان نخواهند داشت.»

اجرا و نظارت

اجرای انتخابات مجلس خبرگـان، برعهده وزارت کشـور است و آیـین نامـه اجرایـی انتخابـات بـه پیشنهاد این وزارت خانه به تصویب شورای نگهبان خواهد رسید .

وزارت کشور پس از کسب نظـر شـورای نگهبـان آمـادگی بـرای اجـرای انتخابـات را بـه اطلاع رهبر جمهوری اسلامی می رساند و دسـتور مقـام رهبـری را بـه شورای نگهبان اعلام می دارد.

نظارت بر انتخابات مجلس خبرگان بر طبق  «قانون نظارت شورای نگهبـان بـر انتخابـات مجلس شورای اسلامی» مصـوب سـوم مهرمـاه ۱۳۵۹ کمیسـیون امـور داخلـی مجلـس شـورای اسـلامی، انجام می شود .

تبلیغات انتخاباتی

طبق آیین نامه اجرایی قانون انتخابات مجلس خبرگان رهبری، پس از انتشار رسمی اسامی نامزدهای انتخاباتی، فعالیت های تبلیغاتی انتخاباتی آنان ۱۵ روز قبل از روز اخذ رأی شروع و تا ۲۴ ساعت قبل از اخذ رأی ادامه خواهد داشت.

نامزدهای انتخاباتی خبرگان که صلاحیت آنان توسط شـورای نگهبـان تأییـد و از طـرف وزارت کشور اعلام شده، حق دارند به طور مساوی از امکانات صدا و سیما در مرکز استان استفاده کنند.

این درحالی است که امکانات صدا و سیما در اختیار نامزدهای انتخابات مجلس شورای اسلامی قرار نخواهد گرفت و انجام هرگونه فعالیت تبلیغاتی از تاریخ اعلام رسمی اسامی نامزدها برای نامزدهای نمایندگی مجلس از صدا و سیما ممنوع است.

فوت یا استعفای خبرگان

هرگاه یک یا چند نفـر از نامزدهـای دارای اکثریـت نسـبی آرا قبـل از صـدور اعتبارنامـه استعفا و یا فوت کنند در صورت تأیید شورای نگهبان هیأت اجرایی مرکز حوزه انتخابیه به جـای آنـان از نفرات بعدی به ترتیب تعداد رأی انتخاب و نسبت به صدور اعتبارنامه آنان اقدام خواهد کرد .

وظایف خبرگان رهبری

وظایف و اختیارات مهم مجلس خبرگان رهبری را در چهار بخش می توان معرفی کرد.

الف- انتخاب رهبر

به موجب اصل ۱۰۷ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، خبرگان رهبرى درباره همه فقهاى واجد شرایط مذکور در اصول پنجم و یک‏صدونهم، بررسى و مشورت و یکی از آنان را به عنوان رهبر انتخاب می کنند.در اصل ۱۰۹ قانون اساسی شرایطی چون صلاحیت‏ فقهی، عدالت‏ و تقوا ‏ و بینش‏ صحیح‏ سیاسی‏ و اجتماعی‏، تدبیر، شجاعت‏، مدیریت‏ و قدرت‏ کافی‏ برای‏ رهبری‏ از جمله شرایط سمت رهبری اعلام شده است.

ب- عزل رهبر

به موجب اصل ۱۱۱ قانون اساسی، هرگاه رهبر از انجام وظایف قانونى خود ناتوان و یا فاقد یکى از شرایط مذکور در اصول پنجم ویک‏صدونهم شود، یا معلوم شود از آغاز فاقد بعضى از شرایط بوده است، از مقام خود برکنار خواهد شد. تشخیص این امر، به عهده خبرگان مذکور در اصل ۱۰۸ قانون اساسی است.

ج- نظارت بر رهبر

در جمهورى اسلامى، مجلس ‏خبرگان عهده‏‌دار نظارت بر رهبرى است. بر اساس اصل یک‏صدویازدهم قانون‏ اساسى، تشخیص ناتوانى رهبر از انجام وظایف قانونى خود یا فقدان یکى از شرایط بر عهده مجلس خبرگان است.

1409816782178_motamed-6

 د- وضع قوانین مجلس خبرگان و تفسیر آن‌ها

مطابق اصل ۱۰۸ قانون اساسى، قانون مربوط به تعداد و شرایط خبرگان، کیفیت انتخاب آن‌ها و آیین‏‌نامه داخلى جلسات آنان، براى نخستین دوره، باید به وسیله فقهاى اولین شوراى نگهبان، تهیه و با اکثریت آراى آنان، تصویب شود و به تصویب نهایى رهبر برسد، از آن پس، هرگونه تغییر و تجدید نظر در این قانون و تصویب سایر مقررات مربوط به وظایف مجلس خبرگان، در صلاحیت خود این مجلس است.

ه-رسیدگى به بودجه سالانه مجلس خبرگان‏

به منظور انجام امور زیر، کمیسیونى به نام کمیسیون امور مالى و ادارى، مرکب از ۹ عضو اصلى و سه عضو على‏البدل، تشکیل شده است.

رسمیت جلسات مجلس خبرگان

طبق آیین نامه داخلی مجلس خبرگان رهبری پس از برگزارى انتخابات مجلس خبرگان رهبری، نخستین جلسه در هر دوره، با حضور دست کم دو سوم نمایندگان، رسمیت می‌‏یابد.

پس از قرائت سوگندنامه توسط نمایندگان مجلس خبرگان ، هیأت ‏رییسه دائم مجلس خبرگان براى مدّت دو سال، انتخاب می‌شود، بدین ترتیب، در طى هشت سال نمایندگى اعضاى خبرگان – که بیشترین مدت نمایندگى در ایران است – چهار بار انتخابات هیأت‏ رییسه دائم، تجدید می‌‏شود.

مصوبات مجلس خبرگان، با موافقت نصف به علاوه یک حاضران، معتبر اسـت، مگـر در مورد تعیین رهبر که موافقت دو سوم حاضران معتبر است. .

صورت جلسه انتخاب رهبر، باید به امضای همه اعضای حاضر در جلسه برسد.

اجلاس خبرگان رهبری

مجلس خبرگان سالی یک بار دست کم به مدت دو روز، اجلاسیه رسمی دارد .

در مواردی که هیأت رییسه لازم بداند، یا ده نفر از اعضا به صورت کتبی پیشـنهاد کننـد، اجلاسـیه فوق العاده تشکیل می شود .

وظیفه مجلس خبرگان در اجلاسیه های عادی خود، اجرای اصل یکصـد و یـازدهم قـانون اساسی و به بحث و تبادل نظر درباره مسائل مربوط به رهبری و تبادل نظر برای یافتن بهترین شیوه عمـل در جهت ایفای این مسئولیت و پیشنهاد آن به مقام رهبری است.

با این وجود مجلس خبرگان رهبری تاکنون گزارشی درباره انجام این وظیفه در اجلاسیه های خود ارائه نکرده است.